Kalp ritmindeki kalıcı uyarı çıkartma ve iletme problemlerinin tedavisinde kullanılan bir veya 2 elektrodlu olabilen cihazlardır. Yaklaşık olarak elektrod kalınlıkları 3-4 mm olup uzunlukları 50-70 cm arasında değişmektedir.
Kalp pili cihaz büyüklükleri marka ve modele göre değişmekle birlikte yaklaşık 2-6x2-5 cm boyutlarında ve 10-30 gr arasında değişmektedir.
Tüm kalp pilleri temel olarak 2 kısımdan oluşur, bunlar jenaratör ve elektroddur (lead). Pilin özelliğine göre 1 veya daha fazla elektrod takmak gerekebilir.
Kalp pillerini temel olarak 6 farklı grupta toplayabiliriz:
Kalp ritmindeki geçici yavaşlamaların veya elektriksel sistem sorunlarının tedavisinde veya kalıcı kalp pili takılmasını gerektiren acil durumların kalıcı pil takılıncaya kadarki ara dönemde tedavisinde kullanılan cihazlardır.
Kalp ritmindeki kalıcı uyarı çıkartma ve iletme problemlerinin tedavisinde kullanılan bir veya 2 elektrodlu alabilen cihazlardır. Yaklaşık olarak elektrod kalınlıkları 3-4 mm olup uzunlukları 50-70 cm arası değişmektedir.
Normal kalıcı kalp pillerinin özelliklerine ilave olarak hayati risk oluşturabilen ritim bozukluklarının tedavisinde kullanılan özel manevralar ve şok tedavisi verebilme özelliklerine sahip cihazlardır.
Kalp yetmezliği olan, kalp fonksiyonları azalmış ve kalbin ileti sistemi ile ilgili bazı problemleri olan hastaların tedavisinde kullanılan cihazlardır. Özel durumlar dışında 3 elektrodludurlar.
Kalp ritmindeki kalıcı uyarı çıkartma ve iletme problemlerinin tedavisinde kullanılan elektrodu olmayan ve direkt olarak kalbin içine kasıktaki toplardamar aracılığıyla takılan cihazlardır.
S-ICD cihazların normal ICD cihazlarından farkı elektrodunun toplardamar aracılığı ile kalp karıncığı yerine cilt altına yerleştirilmesi, kalp veya damar içinde cihazın herhangi bir parçasının olmamasıdır. Sadece şok ihtiyacı olan hastaların tedavisinde kullanılır.
Kalp pillerinin hastanın ihtiyacına ve pilin özelliğine göre değişmekle birlikte ortalama 5- 10 yıl (genellikle 5-15 yıl arası) bir ömrü vardır.
Düzenli takip edilen hastalarda kalp pili ömrü azaldığı dönemde uyarı verir. Bu uyarı sıklıkla sadece pil programlayıcısı ile yapılan pil kontrolü sırasında kontrolü yapan hekim veya teknik elemanın kontrol cihazı üzerinde göreceği yazılı bir uyarıdır. Ancak tüm cihazlarda olmamakla birlikte belirli marka ve model cihazlarda sesli uyarı (beep sesi, siren sesi vs.) veya titreşim gibi uyarılar da olabilmektedir.
Kalp pili batarya ömrü azaldığında ilk verdiği uyarı "beni değiştirseniz iyi olur" uyarısıdır (ELT, RRT). Pil jeneratörü bu dönemde değiştirilmez ve batarya seviyesi kritik değerin altına düşerse "acil değiştir" uyarısını (EOL, EOS) verir. Kalp pilinin ömrü rutin cihaz kontrolleri sırasında anlaşılır ve hastaya bu konuda detaylı bilgi verilir.
Kalıcı kalp pilleri, ICD ve CRT'lerin jeneratör değişimleri birbirine benzerdir. Kalp pili batarya ömrü azalıp değiştir uyarısı verdiği zaman elektrodları (kabloları) yerinde bırakılarak basit bir operasyonla sadece jeneratör değiştirilir.
Kalp pili jeneratöründe batarya, elektronik aksam ve bağlantı parçaları tek bir kasa içindedir. Batarya değişimi işleminde sadece batarya kısmını değiştirmek mümkün olmayıp tüm cihaz (jeneratör) değiştirilmektedir. Elektrodlarda bir sorun yoksa onlar yerinde bırakılır, bir veya iki vida ile bağlanmış oldukları mevcut jeneratörden ayrılıp yeni jeneratöre bağlanırlar.
Kalp pili jeneratörü skopik görüntüleme (röntgen cihazı sayesinde elde edilen sürekli görüntüleme) olanaklarının bulunduğu, steril koşullar altında, mikroplardan arındırılmış alanlarda değiştirilir. İşlem sıklıkla lokal anestezi altında ve hafif sedasyon uygulanarak operasyon bölgesi uyuşturularak gerçekleştirilir.
Hastanın mevcut kalp pilinin bulunduğu bölge özel solüsyonlarla temizlendikten sonra, önceki kesi hattının yanında veya jeneratörün üzerinde yaklaşık 2-3 cm uzunluğunda bir kesi yapılarak mevcut kalp pili jeneratörüne ulaşılır. Eski jeneratör elektrodlardan ayrılıp çıkartılır ve yeni jeneratör bağlanarak aynı yere yerleştirilir. Sonrasında dokular uygun şekilde kapatılarak işlem sonlandırılır. Kendi kalp ritmi çok yavaş olan veya hiç olmayan hastalarda bu işlem sırasında geçici kalp pili takmak gerekebilmektedir.
Kalp birçok organdan farklı olarak elektriksel uyarı oluşturma ve iletme özelliğine sahip bir organdır ve kendine has bir elektrik sistemi vardır. Kalbin bu elektrik sistemi nabzımızın, yaşa göre değişmekle birlikte istirahat halinde dakikada 60-100 atım arası olmasını; efor sarf ettiğimizde veya heyecanlandığımızda hızlanmasını sağlamaktadır.
Kalbimizin elektrik sistemindeki uyarı çıkaran odağın (sinüs nodu) bu konuda sorun yaşaması veya uyarının kalp içindeki özelleşmiş ileti sistemindeki iletiminde problem yaşanması, nabzımızda çok yavaşlamaya neden olarak sağlığımızı bozabilmektedir. Bu ve benzeri kalp ileti sistemi problemlerinin tedavisinde kalp pilleri etkin bir şekilde kullanılabilmektedir.
Kalıcı kalp pili takılmasını gerektirebilen hastalıkların başında Hasta Sinüs Sendromu, AV tam blok ve ileri dereceli semptomatik AV bloklar gelmektedir. Ancak bu hastalıklarda her zaman bu tedaviye gereksinim olmayabilir; uygulanacak yaklaşıma hastanın tüm klinik ve tetkik bulguları değerlendirildikten sonra hekim tarafından karar verilir.
Kalp elektrik sistemi ile ilgili hastalıklar her zaman nabızda aşırı yavaşlamaya neden olmayıp, bazen de nabızda aşırı hızlanmalara yol açabilmektedir. Kalbin karıncığı (ventrikül) kökenli aşırı hızlanmaya neden olan ritim bozuklukları (ventriküler taşikardi, ventriküler flattter ve ventriküler fibrilasyon) hayati risk oluşturabilmektedir. Bu tip ritim bozukluğu olan veya bu ritim bozuklukları için yüksek risk taşıyan kişilerin tedavisinde özelleşmiş bir tür kalp cihazı olan "implante edilebilen kardiyoverter-defibrilatörler (ICD)" kullanılmaktadır. Bu cihazlar, kalpte hayati risk oluşturabilecek bir ritim bozukluğu meydana geldiğinde özel manevralarla veya şok tedavisi ile ritmi düzeltebilmekte ve hayat kurtarabilmektedir.
Kalıcı kalp pilleri ve ICD'lerin takılması benzer olup, kalp yetmezliği tedavisinde kullanılan kalp pillerinin takılmasında ilave özel uygulamalar gerekmektedir. Kalp pilleri skopik görüntüleme olanaklarının bulunduğu, sterilizasyon koşullarının sağlandığı özelleşmiş alanlarda (kateter laboratuvarı, ameliyathane gibi) sıklıkla lokal anestezi altında (hasta bayıltılmadan operasyon bölgesi uyuşturularak) takılır.
Hastanın kalp pili takılacak vücut bölgesi olan göğüs duvarının köprücük kemiğinin 1-2 cm altında omuza doğru olan bölgesi özel solüsyonlarla temizlendikten ve örtüldükten sonra yaklaşık 3 cm uzunluğundaki bir kesi yapılıp bu bölgeye kalp pili jenaratörü yerleştirilir. Elektrod veya elektrodlar koldan gelip kalbe giden toplar damar olan subklavyen vene bir iğne aracılığıyla girilerek bu ven aracılığı ile kalbin ilgili odacığı veya odacıklarına yerleştirilir. Daha sonra elektrod jenaratöre bağlanır ve dokular kapatılarak kalp pili takılması işlemi sonlandırılır.
Kalp pili takılması işleminin hayati riski çok düşüktür. İşlem sırasında ve erken dönemde yalnızca %1 ile %2 sıklığında bazı problemler yaşanabilmektedir. Bu süreçte düşük bir ihtimalle de olsa en sık karşılaşılan durumlar arasında; pil takılma yeri etrafında morluk oluşması veya kesi yerinde hafif sızıntı şeklinde kanama meydana gelmesi, kalp zarı ile kalp arasına kan birikmesi ve çeşitli damar yaralanmaları yer almaktadır.
Bununla birlikte, tıbbi gözetim altında yönetilebilen akciğer ile akciğer zarı arasında hava birikmesi, pil elektrodunun takıldığı yerden çıkması, cihazda veya elektrodda yaşanabilecek fonksiyon bozuklukları, enfeksiyon gelişimi ile damarda veya kalpte pıhtı oluşumu gibi komplikasyonlar da bu nadir görülen problemler kapsamındadır.
Pilin takıldığı bölgedeki yara iyileşmesi ilk 7-10 günde büyük oranda tamamlanır ancak tam iyileşme için sıklıkla 1.5-2 ay gibi bir süre gereklidir. Operasyonu yapan hekimin önerisine göre günlük pansuman veya sadece ilk 2-3 gün pansuman yapılabilir. Pansuman yapılırken dikiş bölgesinin antiseptik bir solüsyonla silinmesi ve sonrasında steril bezle kapatılması yeterlidir. Dikişler genellikle 7-10 gün sonra alınır. Dikişler alınıncaya kadar bu bölgenin ıslatılmaması gerekmektedir. Dikişler alındıktan sonra ise pil bölgesi sadece elle ve sabunla nazikçe yıkanarak banyo yapılabilir.
Kalp pilinin takıldığı bölgedeki kol hareketlerinde, takılma işlemi sonrası ilk 1-2 ayda bazı kısıtlanmalara uyulması istenir. Bu kısıtlamalara 2 aydan sonrasında gerek yoktur. Bu kritik iyileşme sürecinde, pil takılmış olan taraftaki kol 90 dereceden fazla yana açılmamalı, bu kolla ağırlık taşınmamalı ve yatarken pil takılmış olan tarafın üzerine yatılmamalıdır. Diğer kolun kullanımıyla ilgili ise genellikle herhangi bir kısıtlanmaya gidilmesine gerek bulunmamaktadır.
Kalp pili olan hastaların rutin takip sıklığı; pilin takılma zamanı, teknik özellikleri ve hastadan hastaya değişmektedir. Genellikle ilk takılma sonrası 1-2 ay içinde ilk kontrol yapılırken, sonraki takipler sıklıkla 6 ayda bir gerçekleştirilir. Bu süreler hasta ve pilin özelliğine göre 3 ile 12 ay arasında esneyebilmektedir. Ancak pil ömrünün azaldığı dönemlerde takip sıklığı arttırılarak 1-3 ayda bir olacak şekilde planlanmaktadır.
Günümüzde birçok modern kalp pili, hastaneye gitmeye gerek kalmadan pilin durumunu hekime ileten uzaktan takip özelliklerine sahiptir. Bu teknoloji sayesinde pilin teknik fonksiyonları ve batarya ömrü ev ortamında kontrol edilebilirken, ritim bozuklukları veya pille ilgili teknik sorunlar sistem tarafından otomatik olarak algılanıp merkeze raporlanır. Bu yöntem hastaneye gidiş sıklığını azaltsa da fiziksel kontrollerin yerini tamamen tutmaz; ancak güvenliği en üst seviyeye çıkarır.
Randevu zamanı beklenmeden bir sağlık merkezine başvurulması gereken durumların başında; kalp pili takılan bölge üzerinde kızarıklık, ısı artışı, akıntı gözlenmesi veya pil jeneratörünün cilt üzerinde görünür hale gelmesi yer almaktadır.
Ayrıca kaynağı açıklanamayan ateş, üşüme, titreme, kilo kaybı ve gece terlemeleri gibi enfeksiyon bulguları ile bayılma, pil öncesi şikayetlerin tekrarlaması, ciddi nefes darlığı, bacaklarda şişlik veya göğüs ağrısı gibi durumlarda derhal hekime danışılmalıdır.
Bunlara ek olarak, pil takılmış olan taraftaki kolda veya yüzde şişlik olması ile vücut pozisyonuna bağlı (özellikle sola yatınca gelen) ve uzun süren hıçkırık atakları da acil değerlendirme gerektiren belirtiler arasındadır.
Kalp pilleri teorik olarak tüm elektronik cihazlarla potansiyel etkileşme riski taşır ancak bunlar sıklıkla önemsiz etkileşimlerdir ve ciddi kısıtlamalar gerektirmez. Günlük hayatta sıkça karşılaşılan durumlar ve dikkat edilmesi gereken noktalar aşağıda detaylandırılmıştır.
Cep telefonlarının kalp pilinden 15 cm uzakta taşındığı ve kullanıldığı durumlarda etkileşim riskinin çok düşük olduğu bildirilmektedir. Yine de uzun konuşmalardan kaçınılması ve telefonun pilden mümkün olduğunca uzakta taşınması önerilir.
Baz istasyonları ile hasta arasında 15 metre ve üzeri mesafe olması riski belirgin şekilde azaltır; yolda yürürken veya araçla seyahat ederken baz istasyonuna yakın geçmenin ciddi bir risk oluşturduğuna dair bir bulgu yoktur.
Uçağa binmekte veya seyahat etmekte bir sakınca yoktur. Araba kullanımı konusunda ise işlem sonrası ilk 15 gün bekleilmesi önerilir; sonrasında bir şikayet yoksa devam edilebilir. Ancak ICD kullanıcılarında şok tedavisi uygulanmışsa 15 gün ara verilmesi uygundur.
Güvenlik geçişlerinde ise X-Ray tarama cihazlarından geçilmemesi ve metal detektörü ile pil bölgesinin taranmaması önerilmektedir. Mağaza girişlerindeki hırsızlık alarmları veya bina güvenlik detektörleri ile pratikte belirgin bir etkileşim riski bulunmamaktadır.
Mikrodalga fırınlar, saç kurutma makineleri, tıraş makineleri, elektrikli diş fırçaları, ocak ve fırınlar, bilgisayarlar, çamaşır ve bulaşık makineleri gibi standart ev gereçleri ile kablosuz internet bağlantılarının kalp piliyle belirgin bir etkileşim riski oluşturmadığı bilinmektedir.
Kalp pili ayarları, programlayıcı adı verilen bir cihaz yardımıyla cerrahi müdahaleye gerek kalmadan değiştirilebilir. Pilin üzerine konulan bir aparat ile iletişim kurularak gerekli tüm kontrol ve ayarlamalar saniyeler içinde tamamlanabilir.
Buna karşın röntgen, ultrason, Doppler, mamografi, sintigrafi ve anjiyografi gibi tetkiklerin yapılmasında bir sakınca yoktur. Cerrahi bir işlem gerekiyorsa, elektro-koter kullanımı öncesi pil ayarlarının düzenlenmesiyle her türlü ameliyat gerçekleştirilebilir. Ayrıca kalp pilleri, altta yatan başka bir engel yoksa gebelik ve çocuk doğurma sürecine bir engel teşkil etmez.
Kalp pili olan hastaların, bu amaçla özel üretilmiş koruma özellikleri olan piller dışındaki cihazlarla MRI tetkiki yaptırmaları yüksek manyetik alan nedeniyle ciddi riskler oluşturur ve kesinlikle kaçınılmalıdır.
